11. Leon Wyczółkowski | Dziedziniec Wawelski w czasie restauracji, 1915 r.

Pochodzenie:
– kolekcja Adolfa Brennera – krakowski kolekcjoner, żydowskiego pochodzenia;
– kolekcja Wiesława Litewskiego (1933 – 2004) – polski nauczyciel akademicki, prawnik, sędzia, historyk prawa rzymskiego, profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego;
– kolekcja prywatna, Polska

Wystawiany:
– Wyczółkowski, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, czerwiec – lipiec 1932;
– Leon Wyczółkowski 1852–1936 wystawa pośmiertna, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, czerwiec 1937

Reprodukowany i opisany:
– Wyczółkowski, kat. wyst., Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, czerwiec – lipiec 1932, Kraków 1932, s. 16, poz. 130;
– „Leon Wyczółkowski 1852–1936 wystawa pośmiertna”, czerwiec 1937, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, s. 20, il. (nlb)

W świadomości Leona Wyczółkowskiego zauroczenie Krakowem pojawiło się po raz pierwszy podczas pobytu na stancji u mistrza Jana Matejki. Młody artysta rozpoczął prace nad przedstawieniami katedry wawelskiej już w 1895 roku. Analiza ówczesnych recenzji prasowych dotyczących wystaw Wyczółkowskiego wskazuje, że motywy krakowskie wyraźnie wysunęły się na pierwszy plan około 1897 roku. Niebagatelny wpływ na powstające dzieła miał architekt, historyk architektury i konserwator zabytków Zygmunt Hendel – odpowiedzialny za restaurację katedry i zamku na Wawelu. To za jego pozwoleniem artysta tworzył szkice dziedzińca i arkad, pracując nocą przy świetle lampy acetylenowej. (il. I)

Leon Wyczółkowski był autorem licznych akwarelowych, pastelowych i litograficznych widoków Wawelu. (il. II) Uwieczniał jego architektoniczne piękno o różnych porach dnia oraz roku, nierzadko podejmował się tworzenia kilku wersji tego samego tematu. „Każdy fragment Krakowa czy Wawelu powtarza trzykrotnie o różnych momentach oświetlenia, ale przy różnych stanach atmosfery – pod śniegiem, w roztopy, w mgle. Podpatrywał różnice intensywności koloru, ostrości i kształtów”. (Sterling 1932, s. 184, [w:] „Od pomysłu do dzieła. Leon Wyczółkowski”, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2015, s. 83) Przedstawienia Wawelu wykonane przez Wyczółkowskiego stanowią nie tylko wyraz fascynacji symbolem polskiej państwowości i zachwytu nad jego architektonicznym pięknem, lecz także świadectwo artystycznych poszukiwań Wyczółkowskiego – eksperymentów z techniką, które nieustannie rozwijał i doskonalił. „W Salonie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w r. 1914/15 (grudzień-styczeń) wystawił Wyczółkowski 24 prace. Obok „Chrystusa” były trzy portrety, 9 obrazów „Kwiatów”, „Martwa natura” i 11 motywów z Krakowa, rysowanych z pamięci. Te motywy z dorzuceniem jeszcze jednego posłużyły do wykonania 12 litografii w zakładzie litograficznym Jana Cotty, składających się na tekę „Kraków, Leon Wyczółkowski, 1915”, wydana przez Warszawskie Towarzystwo Artystyczne na cel dobroczynny.” (Maria Twarowska, „Leon Wyczółkowski listy i wspomnienia”, Wrocław 1960, s. 115) (il. III)

Prezentowana akwarela reprezentuje wysokiej jakości kunszt malarski oraz zaangażowanie artysty do przedstawień realistycznych. Wyczółkowski niejednokrotnie poświęcał uwagę studiowaniu zabytków historycznych i detali architektonicznych. Również bacznie obserwował toczące się na zamku remonty i prace restauratorskie. Z jego krakowskich tematów „wyziera dusza, a mówi serce i sentyment prawdziwego Polaka, u którego długi pobyt w grodzie podwawelskim wszczepił tyle miłości i pietyzmu dla naszej stolicy, że dziś pod wpływem tego umiłowania mistrz pędzla staje się poetą malarzem”. (Por. Władysław Prokesch): „Z wystawy Towarzystwa Sztuka. Wawel – prof. Wyczółkowskiego”, „Nowa Reforma”, 1917, 25 XI, nr 546.)